Bàn về hình thức tự luận-trắc nghiệm của đề kiểm tra định kỳ, thi kết thúc học phần tại trường Trung cấp Cảnh sát nhân dân V

     Là một học sinh đã gắn bó với T52 được hơn một năm, bản thân tôi đã được tiếp xúc rất nhiều với phương pháp thi, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của Nhà trường. Phải khẳng định rằng ngoài việc tự nỗ lực trong quá trình dạy và học, thì việc thi, kiểm tra đánh giá kết quả học sinh có khách quan và hiệu quả hay không cũng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới kết quả học tập. Là một học sinh, ý thức được quyền và nghĩa vụ của bản thân trong việc nâng cao chất lượng dạy và học tại trường, cá nhân tôi xin được mạnh dạn trao đổi một số ý kiến về hình thức của đề kiểm tra định kỳ, thi kết thúc học phần của Trường Trung cấp Cảnh sát nhân dân V với hi vọng nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác này theo hướng tiếp cận năng lực người học:

     Thời gian qua, thầy cô giáo của trường ta đã áp dụng rất nhiều hình thức kiểm tra đánh giá khác nhau như: Tự luận, trắc nghiệm, trắc nghiệm kết hợp với tự luận, vấn đáp và thực hành.... Mỗi hình thức thi đều có những ưu điểm và hạn chế riêng của nó. Ví dụ: Hình thức thi trắc nghiệm ưu điểm của nó là giúp giáo viên chấm bài thi nhanh một cách chính xác, khách quan; bài kiểm tra có rất nhiều câu hỏi nên có thể kiểm tra một cách hệ thống và toàn bộ kiến thức, tránh được tình trạng học tủ. Nhưng nhược điểm của nó là học sinh dễ ủy thác cho số phận, may rủi khoanh bừa; khó đánh giá được khả năng diễn đạt, khả năng sử dụng ngôn ngữ và tư duy của học sinh... Còn hình thức thi tự luận ưu điểm của nó là đánh giá được khả năng diễn đạt và tư duy của học sinh; phát huy được tính sáng tạo và giúp giáo viên nhận ra được học sinh có hiểu được bản chất vấn đề hay không? Nhưng nhược điểm của nó là chấm bài thi mất nhiều thời gian, ra một phần nhỏ kiến thức dẫn tới việc học tủ; khả năng phân loại học viên ít khách quan hơn vì nó chịu sự chi phối của "cảm tình người chấm"...

     Vấn đề nằm ở chỗ vậy ra đề dưới hình thức nào thì sẽ tác động tới học sinh một cách tích cực? Ra đề dưới hình thức nào thì học sinh mới có động cơ học tập đúng đắn? Tôi xin được trình bày ý kiến của mình như sau:

     Nếu đề thi mà trên 80% là trắc nghiệm, thì đối với các đồng chí học sinh chăm học thì thật là vất vả trong quá trình ôn thi. Bởi vì, câu hỏi sẽ bao quát toàn bộ hệ thống kiến thức mà học sinh đã học, nên muốn làm bài thi tốt các đồng chí phải ghi nhớ những kiến thức thầy cô truyền đạt và học hết những kiến thức có trong giáo trình, đề cương giáo trình. Điều đó thực sự khủng khiếp bởi khối lượng kiến thức mà học sinh trình độ trung cấp phải học là rất lớn, trong khi đó thời gian học và tự nghiên cứu thì hạn chế, nếu môn nào cũng phải ôn thi như vậy thì sẽ rất vất vả. Đừng nghĩ là làm trắc nghiệm thì chỉ cần học qua loa là làm được, trên thực tế ở trường chúng ta đã áp dụng các hình thức trắc nghiệm đúng sai, yêu cầu giải thích hay trắc nghiệm điền từ.... nếu học qua loa, không nắm chi tiết không hiểu bản chất thì không bao giờ học sinh có thể làm đúng. Ngược lại với các đồng chí học sinh lười học mà đề ra trên 80% là trắc ngiệm thì dường như là không học bài, đó là một thực tế bởi vì thứ nhất các đồng chí không biết phải học cái gì? Cầm cuốn giáo trình dày cộm trên tay mà không biết phải bắt đầu từ đâu? Thứ 2 các bạn sẽ nghĩ là cần gì phải học vì trắc nghiệm thì rất dễ trao đổi bài, chỉ cần hỏi các bạn học giỏi 5 phút là xong hoặc nếu bí quá thì khoanh lụi biết đâu mình may mắn...

     Vậy chúng ta lại tự hỏi, nếu ra đề bằng hình thức tự luận 100% thì có khách quan hơn không? Câu trả lời của tôi là "chưa chắc"! Đúng là nếu ra đề tự luận, có đề cương ôn tập cụ thể, rõ ràng thì các đồng chí học sinh dù lười, dù siêng cũng sẽ học bài (chỉ là người ít, người nhiều mà thôi) và đúng là ra đề tự luận thì các đồng chí cũng ít có khả năng trao đổi bài trong giờ thi hơn. Nhưng hệ lụy của nó là: Học tủ, bởi vì đề chỉ ra một phần nhất định nên phần lớn các bạn sẽ học tủ, phần nào mà ở lớp thầy cô dạy trọng tâm thì ôn, phần nào mà tự nghiên cứu thì tất nhiên là bị bỏ qua hoặc là phần nào các bạn cảm thấy thích, hứng thú thì học còn phần nào dài dòng, khô khan thì các bạn ấy sẽ nghĩ "chắc là không ra đâu". Thứ 2, khả năng phân loại học sinh thấp, bởi vì có rất nhiều đồng chí học rất giỏi nhưng chỉ vì chủ quan không học một câu nào đó là đã bị mất 3 điểm. Trong khi đó có nhiều bạn học yếu hơn nhưng may mắn trúng tủ 2 câu là đã được 6 điểm rồi, có nghĩa là rất dễ xảy ra trường hợp học sinh giỏi, học sinh yếu điểm như nhau. Phụ thuộc vào yếu tố may mắn như vậy là chưa khách quan.

     Vậy phải ra một đề thi như thế nào để vừa khách quan trong việc đánh giá kết quả học sinh, vừa tạo ra cho các đồng chí một động cơ học tập đúng đắn?

     Đây thực sự là một câu hỏi khó khiến cho những người thầy, người cô phải đau đầu. Thiết nghĩ, đây không phải là vấn đề hôm nay chúng ta mới đưa ra bàn luận mà có lẽ nó đã là chủ đề trong tất cả các cuộc họp của các Khoa, Phòng, Bộ môn trước mỗi kỳ thi. Đứng dưới góc độ là một học sinh và để bảo vệ quyền lợi cho mình tôi xin mạnh dạn đề xuất hình thức thi, kiểm tra tự luận kết hợp với trắc nghiệm. Điều này ở trường chúng ta đã có nhiều Khoa, Bộ môn làm nhưng theo tôi phải áp dụng rộng rãi hơn và cụ thể theo tỉ lệ như sau:

     - 30% là trắc nghiệm dạng câu hỏi đúng sai và yêu cầu giải thích

     Lợi thế của dạng câu hỏi này là các bạn học sinh không thể trả lời dựa vào may rủi được vì còn phải giải thích sao cho hợp lí. Mà để giải thích hợp lí thì buộc các bạn phải học bài để nắm vững kiến thức mới biết đâu là đúng đâu là sai. Hơn nữa dựa vào cách giải thích giáo viên chấm bài có thể nhận ra bạn học sinh nào hiểu bài kỹ, nắm được ý đồ trong quá trình ra đề của giáo viên. Đồng thời với khoảng 6 câu hỏi trở lên giáo viên có thể ra ở nhiều vấn đề và cũng tránh được tình trạng học tủ ở học sinh.

     - 30% là câu hỏi lí thuyết dạng trình bày, yêu cầu phải học thuộc nắm rõ bản chất vấn đề

     Bởi vì, thứ nhất đây là dạng câu hỏi lợi thế cho những đồng chí siêng học bài. Ra những câu hỏi này các đồng chí chỉ việc trình bày vốn hiểu biết của mình nữa mà thôi, làm xong câu này sẽ làm cho các đồng chí cảm thấy tự tin làm tiếp câu khác, cảm thấy là công sức mình bỏ ra để học bài là không uổng phí. Trên thực tế có nhiều Khoa, Bộ môn ra đề thường hay ra các dạng đề mở (không yêu cầu học thuộc kiến thức trong giáo trình), câu trả lời chỉ cần dựa vào vốn hiểu biết của học sinh mà không phải là kiến thức học thuộc có sẵn. Điều này là lợi thế cho các học sinh lười học vì không học bài cũng "chém gió" được, nhưng nếu đứng ở góc độ của những bạn đã bỏ bao nhiêu công sức thức khuya, dậy sớm học thuộc kiến thức trong giáo trình thì thật thiệt thòi biết bao. Thậm chí chưa chắc gì mình đã 'chém gió" hay hơn các bạn khác, mình học bài cũng như các bạn không học, điều này sẽ làm cho các bạn cảm thấy nản lòng, nên cá nhân tôi thiết nghĩ bắt buộc phải ra câu hỏi yêu cầu học thuộc để đảm bảo công bằng cho các bạn siêng học hơn. Thứ 2, câu hỏi này sẽ tố giác những bạn học sinh lười học, vì những câu hỏi dạng trình bày khái niệm, đặc điểm, phân loại, dấu hiệu... thì không thể nào mà "chém gió" được, nếu không học bài câu trả lời của các bạn thường cảm tính, hiểu sao viết vậy, như vậy giáo viên sẽ khách quan hơn trong việc phân loại học sinh.

     - 40% còn lại các bài tập tình huống, cách xử lý các trường hợp trong thực tế và liên hệ với thực tiễn công tác của chuyên ngành của học sinh.

     Câu hỏi này là dạng câu hỏi đòi hỏi rất nhiều ở học sinh không chỉ là kiến thức, kỹ năng vận dụng mà còn là cách hiểu đề cách trình bày và cách diễn đạt cũng như sự am hiểu về kiến thức xã hội của từng học sinh. Đối với những học sinh lười học bài ở nhà thì đây là câu để "vớt vát" lại điểm đã mất ở những câu trước bởi vì chỉ cần ở lớp các bạn chú ý, để tâm một chút thì cũng có thể hiểu và làm được mà không cần học kĩ lại bài. Còn với các đồng chí học sinh giỏi thì đây là cơ hội để các bạn thể hiện vốn hiểu biết, trí thông minh và khả năng lĩnh hội tri thức của mình. Đồng thời, câu hỏi liên hệ sẽ giúp giảm bớt áp lực cho các bạn lúc ôn thi vì bài tập tình huống sẽ không có trong giáo trình mà chiếm tới 04 điểm, điều này sẽ làm cho học sinh cảm thấy thoải mái đỡ căng thẳng hơn trước mỗi khi thi.

     Một đề thi mà vừa có trắc nghiệm vừa có tự luận, vừa có kiến thức sẵn trong giáo trình, vừa cần tư duy liên hệ ngoài thực tiễn... sẽ làm cho học sinh lên sẵn kế hoạch cho việc học tập, không nản lòng khi ôn bài. Đồng thời cũng tránh được tình trạng học vẹt, học tủ, quá trình ôn thi cũng nhẹ nhàng thoải mái hơn. Và hơn tất cả một đề thi như vậy sẽ tiếp cận được năng lực người học, chỉ cần nhìn vào cách làm, lượng kiến thức trình bày được và cách xử lý vận dụng trong từng tình huống là giáo viên có thể dễ dàng phân loại học sinh siêng học hay lười học? Nắm vững bản chất hay chưa hiểu vấn đề? Và học sinh có biết vận dụng kiến thức vào công tác sau này hay không? Từ đó có cơ sở đúng đắn để đánh giá kết quả học tập của học sinh của mình.

     Trên đây một số vấn đề trao đổi về hình thức tự luận kết hợp với trắc nghiệm trong đề kiểm tra định kỳ, thi kết thúc học phần dưới góc nhìn của người học xin được trao đổi với bạn đọc, với hi vọng có thể góp phần nâng cao chất lượng thi, kiểm tra đánh giá học sinh của Trường Trung cấp Cảnh sát nhân dân V.

Lưu Thị Lương: K3S-GT2.

tcsnd5.edu.vn
Ảnh tuyển chọn